Kısa cevap
TBDY 2018 Bölüm 10, hafif çelik binaların yatay yük sistemini kaplamalı ve çaprazlı panel olarak ikiye ayırır. Çaprazlı panel Süneklik Düzeyi Sınırlı sayılır. 10.4.2 eleman ve birleşim kurallarını, 10.4.3 şerit çapraz için ek koşulları verir: dış merkezlik momenti, gergin bağlantı, büyütülmüş kuvvetlerle temel ve en çok h/2 aralıkla kuşak.
Kısaca
- Çaprazlı paneller Süneklik Düzeyi Sınırlı sistemdir (10.2.1.2).
- Deprem hesabında Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi ve T = 0,2 s kullanılır (10.2.6.1).
- Çekmede çapraz dayanımı kayıpsız kesit üzerinden: GKT'de AgFy/1,67, YDKT'de 0,90 AgFy.
- Net enkesit dayanımı çapraz hesap dayanımının en az 1,20 katı olur (10.23).
- Vidaların çekip çıkarma dayanımı deprem yüklerini karşılamakta kullanılmaz.
Bu yazıda
Giriş
TBDY 2018'in Bölüm 10'u "Deprem Etkisi Altında Hafif Çelik Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı İçin Özel Kurallar" başlığını taşır. Basılı metinde 218 ile 242. sayfalar arasındadır ve üç eki vardır: delikler (Ek 10A), vida ve bulon dayanımı (Ek 10B), panel deneyleri (Ek 10C). Bu yazı metni çaprazlı panel gözüyle sırayla okur.
Çaprazlı panel hangi sınıfa girer?
10.1.2 yatay yük taşıyıcı sistemleri kaplamalı panel ve çaprazlı panel olarak ikiye ayırır. Sistem hadde çelik eleman içeriyorsa Bölüm 9 kuralları da uygulanır. 10.2.1 ise davranış sınıfını verir:
| Madde | Sistem | Sınıf |
|---|---|---|
| 10.2.1.1 | Deprem etkilerinin tamamı vidalı, bulonlu OSB ya da kontrplak duvar panelleriyle karşılanıyor | Süneklik Düzeyi Yüksek |
| 10.2.1.2 | Deprem etkilerinin tamamı çaprazlı panellerle ya da alçı levhalı kaplamalı panellerle karşılanıyor | Süneklik Düzeyi Sınırlı |
R ve D katsayıları ile izin verilen Bina Yükseklik Sınıfları Tablo 4.1'dedir (10.2.1.3). Yani sınıf seçimi hesap yükünü ve bina yüksekliğini doğrudan etkiler.
Plan ve kat düzeni için ne isteniyor?
10.2.1.4 taşıyıcı panellerin planda olabildiğince düzenli, ana eksenlere göre simetrik ya da simetriye yakın yerleştirilmesini ve tüm katlarda üst üste gelmesini ister. Bu madde tasarımın başında okunmalıdır, çünkü sonradan düzeltmesi en zor olan şey panel yerleridir.
Konunun devamıHafif çelik binada yatay yük yolu: çatıdan temele adım adımMalzeme ve vida için alt sınırlar neler?
- En küçük akma gerilmesi 235 MPa (10.2.3.2a).
- Kopma dayanımının akma gerilmesine oranı en az 1,08 (b).
- Kopma birim uzaması en az %10 normal sünek, en az %16 yüksek sünek malzeme (c).
- Normal sünek malzeme yalnız aşık, cephe kuşakları ve taşıyıcı olmayan dikmelerde (d).
- Birleşimlerde matkap uçlu vidalar ya da bulonlar kullanılır; vidalar Tablo 10.1'deki tork ve sertlik değerlerini sağlar (f).
Deprem hesabı nasıl yapılır?
10.2.6.1'e göre Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi kullanılır ve elastik tasarım spektral ivmesi için T = 0,2 s alınır. Eşdeğer deprem yükü, kaplama malzemelerinin ya da çaprazlı panellerin birim boya ait yatay yük taşıma kapasitelerine ve plandaki konumlarına bağlı olarak dağıtılır. Bir kattaki toplam kesme talebi o kattaki panellerin göreli taşıma kapasitelerine göre paylaşılır.
10.2.5.2 tasarımda GKT ya da YDKT yöntemlerinden yalnız birinin uygulanmasına izin verir; temellerde yalnız YDKT kullanılır. GKT yük birleşimleri G + 0.75Q + 0.75S + 0.75(0.7Ed) ve 0.6G + 0.7Ed + H olarak verilir.
10.4.2 çaprazlı panel için ne ister?
| Madde | Ne diyor | Sahadaki karşılığı |
|---|---|---|
| 10.4.2.1(a) | Çaprazın bağlandığı kenar dikmeleri, başlıklar ve birleşim elemanları, D katsayısıyla büyütülmüş kuvvetleri karşılar | Kenar dikmesi ara dikmeyle aynı hesaplanmaz |
| 10.4.2.1(b) | Çekmede dayanım kayıpsız kesitle: GKT AgFy/1,67, YDKT 0,90 AgFy. Basınçta dikme denklemleri kullanılır | Şerit ve profil çapraz ayrı hesaplanır |
| 10.4.2.1(c) | Bağlantı noktasında net enkesit kontrolü: AnetFu ≥ 1,20 Pn,çapraz | Delik dizilimi ve şerit genişliği birlikte seçilir |
| 10.4.2.1(d) | Vidaların çekip çıkarma dayanımı deprem hesabında kullanılmaz | Vidalar kesme çalışacak biçimde düzenlenir |
Denklem 10.23'teki 1,20 katsayısı keyfi değildir. Metin bunu net kesit ve kayıpsız kesit için esas alınan güvenlik katsayılarının (2/1,67) ve dayanım azaltma katsayılarının (0,9/0,75) oranı olarak açıklar.
Konunun devamıGusset levhası ve şerit uç bağlantısı: kuvvet çerçeveye nasıl geçer?10.4.3 şerit çapraza ne ekler?
| Madde | Ne diyor | Sahadaki karşılığı |
|---|---|---|
| 10.4.3(a) | Panelin her iki tarafında şerit yoksa T·e momenti dikme hesabına girer | Tek yüzlü şeritte dikme daha çok zorlanır |
| 10.4.3(b) | Şerit bağlantıları gergin yapılır | Montajda gerginlik kontrolü gerekir |
| 10.4.3(c) | Temeller D katsayısıyla büyütülmüş iç kuvvetlere göre boyutlandırılır | Temel hesabı panel kuvvetinden ayrı düşünülmez |
| 10.4.3(d) | Yatay yük taşıyan panel dikmelerinde en çok h/2 aralıkla yatay kuşak | Şerit var diye kuşak atlanmaz |
Ankrajlar için hangi maddeler geçerli?
10.3'ün (c) bendi kesme kuvveti aktaran ankrajlar ile temel ve kat bağlantı ankrajlarının taban kesme kuvvetini, kat kesme kuvvetini ve devrilme momentini karşılayacak şekilde tasarlanmasını ister. 10.3.1.5 her taşıyıcı panel bölümünde kenar dikmelerde çekme kuvveti aktarma ankrajı, kaplamalı ve çaprazlı panel yan yanaysa ortak kenar dikmesinde en az bir adet ister. 10.3.4.5 ve 10.3.4.6 ankrajları TS EN ISO 898-1'e ve aktarılacak kesme kuvvetine bağlar.
Konunun devamıHold-down ile kesme ankrajı arasındaki fark nedir?Döşeme için neler yazıyor?
10.5 döşemelerin kendi düzlemlerindeki kuvvetleri panellere güvenle aktaracak şekilde hesaplanmasını ister. Beş koşul vardır: D katsayısının uygulanması, kuvvet aktarımının hesapla gösterilmesi, gerekirse boyuna aktarma elemanı, %3'ü aşmayan boşluk için ayrı hesap gerekmemesi ve en az 40 mm kiriş oturması.
Konunun devamıDöşeme ve çatı diyaframı: duvar çaprazına yükü kim getirir?Ekler neyi kapsıyor?
- Ek 10A: Profil deliklerinin konum ve ölçü kuralları.
- Ek 10B: Matkap uçlu vidalar ve bulonlar için alternatif dayanım hesapları.
- Ek 10C: Panel deney esasları; en az üç deneyin ortalaması, yükseklik/genişlik oranı 2/1, Eşit Enerji Elastik-Plastik kuralı.
Ek 10C, Tablo 10.5'te yer almayan malzemeler için dayanımın nasıl belirleneceğini gösterir. Bu yüzden bir paneli "benzer" diye tablodaki değerle eşlemek yerine, metnin istediği koşullar sağlanmıyorsa deney yoluna gidilir.
QSteelCAD bu maddelerle nasıl ilişkilenir?
QSteelCAD bu maddelerin hesabını yapmaz. Panel, çapraz ve kuşağı üretilebilir geometriyle kurar ve üretim dosyasını hazırlar. Kesitin, çapraz tipinin ve yerleşimin yönetmeliğe uygunluğu proje mühendisinin değerlendirmesidir.
Sık sorulanlar
TBDY 2018 hafif çelik kaçıncı bölümdür?
Bölüm 10: Deprem Etkisi Altında Hafif Çelik Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı İçin Özel Kurallar.
Çaprazlı panel sistemi hangi süneklik düzeyindedir?
10.2.1.2'ye göre deprem etkilerinin tamamı çaprazlı panellerle karşılanan binalar Süneklik Düzeyi Sınırlı sistem olarak alınır.
T·e momenti nedir?
Şerit panelin tek yüzündeyse şerit kuvveti T dikme ekseninden e kadar uzakta etkir. Bu çarpım dikmede ilave moment oluşturur ve 10.4.3(a) gereği dikme hesabına girer.
Yatay kuşak aralığı ne kadar olmalı?
10.4.3(d) yatay yük taşıyan panel dikmelerinde en çok h/2 aralık ister; h panel yüksekliğidir.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir; proje hesabı, mühendis onayı ya da resmî metin yerine geçmez. Madde ve değerler yazının tarihindeki metinlerden okunmuştur.
