Kısa cevap
2027 hafif çelik yönetmeliği Bölüm 11, elemanların yangın dayanımının iki yoldan biriyle gösterilmesini ister: uygun yangın testleriyle ya da test yapılmayan durumda hesapla. Hesapta çeliğin akma dayanımı ve elastisite modülü Tablo 11.1'deki katsayılarla azaltılır. Örneğin 500 °C'de akma dayanımı katsayısı 0,45'tir.
Kısaca
- Yangın performansı test ya da hesap yoluyla gösterilir.
- Test standartları: EN 1365-1 (taşıyıcı duvar), TS EN 1365-2 (döşeme ve çatı), TS EN 1364-1 (bölme).
- Akma dayanımı katsayısı 400 °C'de 0,68, 500 °C'de 0,45, 600 °C'de 0,28'dir.
- Birleşimler için ayrı bir azaltma tablosu vardır: 500 °C'de 0,55, 600 °C'de 0,22.
- Azaltılmış özelliklerle analiz yalnız ölü ve hareketli yükler altında yapılır.
Bu yazıda
Giriş
İnce cidarlı profil yangında çabuk ısınır. Bu yüzden hafif çelikte yangın dayanımı çoğunlukla çeliğin kendisinden değil, onu saran levha ve yalıtımdan gelir. Yeni yönetmeliğin Bölüm 11'i taşıyıcı duvar ve döşeme elemanlarının yangın dayanım tasarımını açıklar ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik esaslarına uyulmasını ister.
Yangın dayanımı nasıl gösterilir?
Yönetmelik iki yöntemden birinin uygulanmasını ister:
| Yöntem | Nasıl yapılır | Çıktısı |
|---|---|---|
| Yangın testi | Elemanlar yükleme altında standart deneye alınır; sıcaklık artışı ve kapasite değişimi kaydedilir | Deney raporu ve sınır değerlerin sağlandığına dair belge |
| Isı iletim analizi | Yangın senaryoları kurulur, sıcaklık dağılımı ve taşıma kapasitesi sayısal olarak hesaplanır | Performans değerlendirmesi |
| Malzeme katsayısıyla hesap | Ortam sıcaklığı eğrisinden eleman sıcaklığı bulunur, malzeme özellikleri tabloyla azaltılır | Yük/kapasite kontrolü |
Test için EN 1365-1 (taşıyıcı duvarlar), TS EN 1365-2 (döşemeler ve çatılar) ve TS EN 1364-1 (taşıyıcı olmayan bölme duvarlar) anılır. Testin yapılmadığı durumlarda hesap yolu açıktır. Ortam gaz sıcaklığı için metin aşağıdaki eğriyi verir:
T ortam(gaz) = 20 + 345 · log10(8t + 1) [°C]
Çelik sıcaklıkla ne kadar dayanım kaybeder?
| Sıcaklık (°C) | Akma dayanımı katsayısı | Elastisite modülü katsayısı |
|---|---|---|
| 100 | 1,00 | 1,00 |
| 200 | 0,98 | 0,95 |
| 300 | 0,88 | 0,83 |
| 400 | 0,68 | 0,66 |
| 500 | 0,45 | 0,48 |
| 600 | 0,28 | 0,33 |
| 700 | 0,16 | 0,21 |
| 800 | 0,09 | 0,13 |
| 900 | 0,05 | 0,08 |
| 1000 | 0,03 | 0,04 |
Tablo 11.1'e göre aradaki değerler için doğrusal enterpolasyon kullanılabilir. Tablodan görülen şey basittir: 400 ile 600 °C arasında çelik dayanımının büyük kısmını kaybeder. Yönetmelik yüksek sıcaklıktaki özelliklerin kimyasal bileşime, soğuk şekillendirme seviyesine ve üretim sürecine bağlı olduğunu da yazar.
Birleşimler için ne deniyor?
Bölüm 11.4 bağlantı noktaları için ayrı bir kural koyar: bağlandığı elemanın yangın dayanım değerini sağlaması için gereken koruma malzemesinin en büyük kalınlığı bağlantıda da korunur. Bu kalınlık bütün birleşimler boyunca muhafaza edilir. Birleşim elemanlarının çekme ve kesme kontrolünde mukavemet katsayısının sıcaklıkla değişimi Tablo 11.2'dedir:
| Sıcaklık (°C) | Mukavemet koruma katsayısı |
|---|---|
| 20 | 1 |
| 100 | 0,97 |
| 150 | 0,95 |
| 200 | 0,94 |
| 300 | 0,90 |
| 400 | 0,78 |
| 500 | 0,55 |
| 600 | 0,22 |
| 700 | 0,10 |
| 800 | 0,07 |
| 900 | 0,03 |
| 1000 | 0 |
Sayılar arasındaki fark dikkate değer: 600 °C'de birleşim katsayısı 0,22 ile profilin akma katsayısı olan 0,28'in altına iner. Yangın tasarımında bağlantı, elemandan önce sınır olabilir. Yönetmelik yangından sonra bağlantının yeterli dayanımı sağlayıp sağlamadığının da kontrol edilmesini ister.
Hesapta hangi yükler kullanılır?
Metne göre indirgenmiş malzeme özellikleri kullanılarak yalnızca ölü ve hareketli yükler altında analiz yapılır ve yeterli yük/kapasite oranının sağlandığı kontrol edilir. Eleman sıcaklığı hesabında konveksiyon ve ışınım dahil edilir; kaplama varsa ısı direnci hesaba eklenir.
Tasarımcı ve üretici için ne değişiyor?
- Duvar ve döşeme tipleriniz için hangi yolun kullanılacağını baştan seçin: test mi, hesap mı?
- Test raporlu sistem kullanıyorsanız kapsamın projenizle uyuştuğunu kontrol edin.
- Levha tipi ve kat sayısı, yangın dayanımının parçasıdır; sahada değiştirilmemelidir.
- Bağlantı noktalarında koruma kalınlığının devam ettiğini detayda gösterin.
- Tesisat geçişlerinden sonra yangın kesiciyi yeniden sağlayın.
- Yangın tasarımını Tablo 10.1'deki 7.1 maddesine ve hesap raporuna bağlayın.
QSteelCAD yangın hesabı yapar mı?
Hayır. Program yangın dayanımı hesaplamaz. Kaplama ve iç kaplama bilgileri sunum ve metraj içindir; yangın kararının yerine geçmez. Yangın tasarımı proje müellifi ve mühendisinin sorumluluğundadır.
Sık sorulanlar
Hafif çelik yangına dayanıklı mı?
Dayanım, profilin kendisinden çok onu koruyan katmanlara bağlıdır. Yönetmelik performansın test ya da hesapla gösterilmesini ister.
Çelik kaç derecede dayanım kaybeder?
Tablo 11.1'e göre akma dayanımı katsayısı 300 °C'de 0,88, 400 °C'de 0,68, 500 °C'de 0,45, 600 °C'de 0,28'e iner.
Hangi yangın testi standartları geçiyor?
EN 1365-1, TS EN 1365-2 ve TS EN 1364-1. Bölüm 11 taşıyıcı duvar, döşeme ve çatı, bölme duvar için bu standartları anar.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir; proje hesabı, mühendis onayı ya da resmî metin yerine geçmez. Madde ve değerler yazının tarihindeki metinlerden okunmuştur.
