Kısa cevap
Hold-down, panel ucundaki kenar dikmesinde oluşan çekme kuvvetini alttaki yapıya aktaran bağlantıdır; yönetmelik bunu çekme kuvveti aktarma elemanı olarak adlandırır. Kesme ankrajı ise taban boyunca yatay kuvveti temele geçirir. Biri kalkmayı, öbürü kaymayı karşılar. Aynı yerde görünmeleri birinin ötekinin yerine geçtiği anlamına gelmez.
Kısaca
- Hold-down kenar dikmesindeki çekmeyi, kesme ankrajı tabandaki yatay kuvveti aktarır.
- TBDY 2018 her taşıyıcı panel bölümünün kenar dikmelerinde çekme kuvveti aktarma ankrajı ister (10.3.1.5).
- Yan yana kaplamalı ve çaprazlı panelin ortak kenar dikmesinde en az bir ankraj bulunur.
- Vidaların çekip çıkarma dayanımı deprem yüklerini karşılamakta kullanılmaz (10.4.2.1d).
- 2027 yönetmeliği ankrajı uç dikmeye ya da köşe profiline hizalı ve iki taraflı bağlantı olarak tanımlar.
Bu yazıda
Giriş
Yatay kuvvet alan bir duvar paneli iki şey yapmak ister: tabanından kaymak ve bir ucundan kalkmak. Bu iki hareket farklı kuvvetlerdir, bu yüzden farklı bağlantılarla karşılanır. Yönetmelik dilinde birine çekme kuvveti aktarma elemanı, öbürüne kayma ya da kesme ankrajı denir. Sahada birincisi çoğunlukla hold-down adıyla bilinir.
Hold-down ve kesme ankrajı arasındaki fark nedir?
| Konu | Hold-down | Kesme ankrajı |
|---|---|---|
| Yönetmelikteki adı | Çekme kuvveti aktarma elemanı, çekme ankrajı | Kayma ankrajı, kesme kuvveti aktaran ankraj |
| Karşıladığı hareket | Panel ucunun kalkması | Panelin tabanda kayması |
| Kuvvet yönü | Düşey, yukarı doğru | Yatay, panel düzleminde |
| Yeri | Kenar dikmesinde, panel ucunda | Alt başlık boyunca |
| Bağlandığı eleman | Dikme ya da dikme paketi | Alt başlık |
| Sayısını belirleyen | Her taşıyıcı panel bölümü | Aktarılacak kesme kuvveti |
Panel neden kalkmak ister?
Panelin üstüne gelen yatay kuvvet tabana göre devirme momenti oluşturur. Bu moment panel uçlarında bir çift kuvvete dönüşür: bir kenar dikmesinde çekme, öbüründe basınç. Yönetmelik bunu kaplamalı panel için panel devrilme momentinin panel genişliğine bölünmesiyle gösterir. Çaprazlı panelde aynı kuvvet çaprazın düşey bileşeninden gelir.
Binanın ağırlığı bu kalkmaya karşı çalışır, ama hafif çelik bina hafiftir. TBDY 2018 güvenlik katsayılı yöntemde bu durumu 0.6G + 0.7Ed + H yük birleşimiyle kontrol ettirir: sabit yükün yalnız bir bölümü hesaba katılır. Hafif yapıda ankrajı zorlayan durum çoğunlukla budur.
Hold-down nereye konur?
TBDY 2018 10.3.1.5, tam kat yüksekliğindeki her taşıyıcı panel bölümü için kenar dikmelerde çekme kuvveti aktarma ankrajı ister. Kaplamalı ve çaprazlı paneller yan yana kullanılıyorsa panellerin ortak kenar dikmesinde en az bir adet bulunur. 2027 yönetmeliği Bölüm 9.2 bu elemanın uç dikmelerde ya da köşe profillerine hizalanarak monte edileceğini ve iki taraflı bağlantı olarak kullanılacağını yazar.
Bu şu demektir: bir kapı ya da pencere paneli böldüğünde ankraj sayısı da değişebilir. Açıklığın iki yanındaki tam yükseklikteki bölümler ayrı taşıyıcı bölüm sayılır ve kendi kenar dikmelerinde ankraj ister.
Konunun devamıKapı, pencere ve tesisat çaprazlı paneli nasıl etkiler?Hold-down hangi kontrollerden geçer?
2027 yönetmeliği Bölüm 9.2 çekme kuvveti aktarma elemanları için dört ölçüt verir:
- Çekme kuvveti kapasitesi hesaplanan çekme kuvvetinden büyük olacak.
- Yatay yüklerin neden olduğu moment ve çekme etkisi altında ankraj kuvveti kontrol edilecek.
- Betonarme temele gömülü ankrajların çekme ve sıyrılma dayanımı TS EN 1992-4 uyarınca kontrol edilecek.
- Bağlantı elemanlarının (bulon, vida) kayma ve çekme dayanımı elemana etki eden kuvvetlerden büyük olacak.
Panel alt bölgesinde kullanılan elemanların yeterli rijitlik ve dayanıma sahip olduğu da analitik ya da deneysel yöntemlerle gösterilir. Kayma ve bağlantı ankrajları TS EN ISO 898-1'e uygun çelik elemanlardan imal edilir; tip seçilirken çekme ve kesme kuvveti, beton dayanımı, sismik tasarım sınıfı, korozyon riski, sıcaklık, montaj kolaylığı ve yangın dayanımı birlikte ele alınır.
Hold-down neden doğrudan dikmeye bağlanır?
Kuvvet dikmeden alt başlığa, alt başlıktan ankraja geçmeye çalışırsa ince başlık eğilir. Köşede şekil değiştirme birikir, panel beklenenden fazla yer değiştirir ve ankraj kuvveti tam karşılanamaz. Çekme kuvvetinin dikmeden ankraja mümkün olduğunca doğrudan geçmesi bu yüzden aranır. Hangi detayın kullanılacağı sistem ve hesapla belirlenir.
Çok katlı binada ne değişir?
Üst kattaki kenar dikmesinin çekmesi temele kadar kendiliğinden inmez. Döşeme seviyesinde alt kat dikmesine bağlanması gerekir. Bu bağlantı temeldeki ile aynı detay olmak zorunda değildir; kuvvet döşemeyi geçerken kirişler, başlıklar ve aradaki boşluk da hesaba girer. Üst üste binen kuvvetler alt katın kenar dikmesinde toplanır.
Konunun devamıHafif çelik binada yatay yük yolu: çatıdan temele adım adımSahada nelere dikkat edilir?
- Ankrajın beton içindeki yeri, panelin kenar dikmesine denk gelmelidir.
- Ankraj uygulaması belirtilen çap ve aralıkla yapılmalıdır (Tablo 10.1, madde 4.3).
- Bağlantı köşebentleri belirtilen sayı ve ölçüde vidalarla bağlanmalıdır (madde 4.4).
- Kaçan ankraj sahada yeni bir delikle çözülecekse önce proje mühendisine sorulmalıdır.
- Hold-down için dikme delikleri üretimde açılacaksa konumları panel çiziminde kesinleşmiş olmalıdır.
Sık sorulanlar
Hold-down olmadan panel yapılabilir mi?
Yatay yük taşıyan panelde TBDY 2018 10.3.1.5 kenar dikmelerde çekme kuvveti aktarma ankrajı ister. Yalnız düşey yük taşıyan ya da yatay yük sistemine dahil edilmeyen bölme duvarlar ayrı değerlendirilir.
Kesme ankrajı kaç tane olmalı?
Sabit bir adet yoktur. Yönetmelik kesme kuvvetini aktaracak sayıda yerleştirilmesini ister. Adet, kuvvetten ve seçilen ankrajın dayanımından hesaplanır.
Aynı ankraj hem çekme hem kesme taşıyabilir mi?
Bir bulon iki kuvveti birden görebilir, ama iki kuvvet ve etkileşimleri ayrı ayrı kontrol edilir. Bu, panelde tek bir bağlantının ikisini de çözdüğü anlamına gelmez; görevler proje detayında tanımlanır.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir; proje hesabı, mühendis onayı ya da resmî metin yerine geçmez. Madde ve değerler yazının tarihindeki metinlerden okunmuştur.
