Hafif çelik yönetmeliği 1 Ocak 2027'de başlıyor: neler değişiyor?

Türkiye'de hafif çelik binaların deprem tasarımı şimdiye kadar büyük ölçüde TBDY 2018 Bölüm 10 üzerinden yürüdü. Yeni yönetmelik bu çerçeveyi genişletiyor: malzeme, kesit, eleman, döşeme, birleşim, temel, imalat, montaj, yangın, modüler ve hibrit sistemler ve yalıtım tek metinde toplanıyor.

Madde 1 amacı çelik, sac, şerit ya da plakadan soğuk şekillendirilmiş yapı elemanları ve yapı sistemlerinin kullanım amaçlarına uygun ve yeterli güvenlikle tasarlanması ve yapılması olarak tanımlıyor. Madde 2'ye göre kapsamda ön üretimli (prefabrik), hibrit (karma), modüler ve profille yerinde yapım binalar var. Ekin 1.1 maddesi yorulma etkilerinin hesabını kapsam dışında bırakıyor.

Madde 4 yetki sırasını da belirliyor: esaslar yönetmeliğin ekindedir; hüküm bulunmayan konularda önce Türk Standartları, yoksa Avrupa Standartları esas alınır; bunlar da yoksa uluslararası geçerliliği kabul edilen standartlar kullanılabilir. Malzemeler yapı malzemeleri mevzuatına uygun olmak zorundadır, denetim ise 4708 sayılı Kanun ya da 3194 sayılı Kanun uyarınca yetkililerce yapılır.

Madde 5'e göre yönetmelik 1 Ocak 2027'de yürürlüğe giriyor. Yürütmeyi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı üstleniyor. Yayımlanan metinde ayrı bir geçiş maddesi görmedik. Bu yüzden 2026 sonunda tasarımı süren ya da ruhsat aşamasındaki bir iş için hangi metnin esas alınacağını proje müellifi ve yapı denetimle baştan netleştirmek gerekir.

Tablo iki metni bizim karşılaştırmamızdır ve yalnız öne çıkan farkları gösterir. Bir madde burada görünmüyorsa değişmemiş demek değildir.

Bölüm 6'nın en net cümlesi şu: çapraz elemanlar panel üst ve alt başlık elemanları arasında sürekli ve tek eleman olarak yerleştirilecek. Uçları başlık elemanlarıyla birlikte dikme elemanlarına da bağlanacak. Bu kural kuşakla bölünen ya da kısa parçalardan oluşan düzenleri doğrudan ilgilendirir.

• Yalnız tam kat yüksekliğindeki taşıyıcı panel bölümleri kesme kapasitesine sahip kabul edilir; her bölümde kenar dikmelerine çekme kuvveti aktarma ankrajı gerekir.
• Prefabrik panel sistemlerinde ara dikmeler taşıyıcı değilse sistem sınırlı sünek değerlendirilir.
• Birden fazla panel tipi birlikte taşıyıcıysa sistemin sünekliğini daha düşük olan belirler (Bölüm 3).
• Dış merkezlikten kaynaklanan ilave yatay kesme kuvvetleri hesaplanır.
• Dikmenin yükseklik/derinlik oranı 50'den büyükse ortada en az bir kuşak; kuşak et kalınlığı en az 0,8 mm; her bağlantıda en az iki adet No. 8 ya da üst sınıf vida.

Yeni metin imalatta TS EN 10346'ya uygun yassı mamul ister ve koşulların deneylerle kontrol edilip sonuçların tasarım raporuna eklenmesini şart koşar. Kopma/akma oranı en az 1,08; kopma birim uzaması en az %10 normal sünek, en az %16 yüksek sünek malzeme sayılır. Normal sünek malzeme yalnız aşık, cephe kuşakları ve taşıyıcı olmayan dikmelerde kullanılabilir.

Bölüm 7 döşemeyi sehim ve titreşimle birlikte ele alıyor. Tablo 7.1 sehim sınırlarını veriyor; doğal frekans en az 8 Hz, kiriş açıklık/derinlik oranı en çok 18 olarak yazılıyor. %3 boşluk sınırı aşıldığında döşeme kabuk eleman olarak modelleniyor.

Bölüm 11 hafif çelik elemanların yangın dayanım tasarımını getiriyor. Performans iki yoldan biriyle gösteriliyor: uygun yangın testleriyle ya da test yapılmayan durumlarda hesapla. Yüksek sıcaklıkta akma ve elastisite modülünün azaltma katsayıları Tablo 11.1'de, birleşimlerin azaltma katsayıları Tablo 11.2'de veriliyor. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik de birlikte uygulanıyor.

Bölüm 12.1.5'e göre sadece modüllerle taşınan sistemlerde bina yüksekliği en fazla 14 metre olabilir; daha yüksek yapılarda betonarme ya da çelik rijit bir çekirdek zorunludur. Modüller arası yatay ve düşey yük aktarımı sürekli ve emniyetli bağlantılarla sağlanır. Hibrit yapılarda ise arayüzdeki rijitlik farklarından doğan şekil değiştirme, yer değiştirme ve çatlama riski hesaba dahil edilir.

1. Kullandığınız bobinlerin çelik türünü, akma gerilmesini ve sertifikalarını yeni sınırlara göre gözden geçirin.
2. Profil kataloğunuzda 0,9 mm altındaki taşıyıcı dikmeleri işaretleyin.
3. Şantiyelerin bulunduğu illeri Ek 1 tablosunda bulup galvaniz siparişini ona göre verin.
4. Tesisat deliği ölçülerinizi 0,40 oranına göre kontrol edin.
5. Çapraz detaylarınızı sürekli ve tek eleman cümlesiyle birlikte mühendisinizle değerlendirin.
6. Tablo 10.1'i şantiye ve fabrika kontrol formunuza dönüştürün.
7. Geçiş dönemindeki projeler için hangi metnin esas alınacağını yazılı hale getirin.

QSteelCAD taşıma gücü hesabı yapmaz ve bir projenin yönetmeliğe uygunluğunu onaylamaz. Kesit, et kalınlığı, delik ölçüsü ve çapraz tipi kullanıcının ayarından gelir; program bunları modelde kurar ve üretim dosyasına yazar. Bu yüzden ayarlarınızı yeni sınırlara göre gözden geçirmeniz gerekir. Yeterlilik ve uygunluk proje mühendisinin onayındadır.